การวัดองค์ประกอบผลผลิต

องค์ประกอบผลผลิต (yield components) ที่สำคัญ

• จำนวนรวง (Panicle number): จำนวนรวงที่โผล่พ้นกาบใบและมีเมล็ดต่อต้นหรือต่อหน่วยพื้นที่เมื่อแก่เต็มที่

• จำนวนเมล็ดดีต่อรวง (Number of filled grains per panicle): ค่าเฉลี่ยของเมล็ดที่พัฒนาสมบูรณ์ในหนึ่งรวง

• เปอร์เซ็นต์เมล็ดลีบ (Percentage of unfilled grains): สัดส่วนของเมล็ดที่พัฒนาไม่สมบูรณ์หรือเมล็ดที่ไม่มีเนื้อ

• น้ำหนักเมล็ด (Grain weight): น้ำหนักของเมล็ดที่พัฒนาสมบูรณ์ โดยทั่วไปรายงานเป็นน้ำหนักต่อ 100 เมล็ด หรือ 1,000 เมล็ด

ขั้นตอนการวัดองค์ประกอบผลผลิต

1. การสุ่มตัวอย่าง: สุ่มเลือกหน่วยสุ่มขนาด 2 กอ x 2 กอ จำนวน $n$ ชุด จากพื้นที่ทดลองในพล็อต (ไม่รวมพื้นที่ขอบ) โดยกอที่เลือกต้องไม่ใช่กอปลูกซ่อมหรือกอที่อยู่ติดกับกอหาย โดยทั่วไปการใช้ $n=3$ (รวม 12 กอต่อพล็อต) จะให้ความแม่นยำเพียงพอ (อ้างอิงตารางที่ 15)

2. นับรวงทั้งหมด: นับจำนวนรวงทั้งหมด ($P$) จากกอตัวอย่างทั้งหมด

3. คัดเลือกรวงตัวอย่าง: จากแต่ละกอตัวอย่าง ให้แยก “รวงกลาง” (รวงที่มีความสูงปานกลางเมื่อเทียบกับรวงอื่นในกอนั้น) ออกมา

4. จัดการรวงกลาง: นวดและรวบรวมเมล็ดจากรวงกลางของทุกกอตัวอย่างเข้าด้วยกัน จากนั้นแยกเมล็ดดีออกจากเมล็ดลีบ (ใช้เครื่องแยกเมล็ด วิธีน้ำเกลือถ่วงจำเพาะ 1.06 หรือแยกด้วยมือ) นับจำนวนเมล็ดดี ($f$), เมล็ดลีบ ($u$) และชั่งน้ำหนักเมล็ดดี ($w$)

5. จัดการรวงที่เหลือ: นวดเมล็ดจากรวงที่เหลือทั้งหมดของกอตัวอย่าง แยกเมล็ดลีบออกมานับจำนวน ($U$) และชั่งน้ำหนักเมล็ดดีที่เหลือทั้งหมด ($W$)

6. คำนวณค่าต่าง ๆ:

   • $\text{No. of panicle/hill} = \frac{P}{4n}$

   • $\text{No. of filled grains/panicle} = \frac{f}{w} \times \frac{W+w}{P}$

   • $\text{Percentage of unfilled grains} = \frac{U+u}{\frac{f(W+w)}{w} + U+u} \times 100$

   • $\text{100 grain wt} = \frac{w}{f} \times 100$

ข้อแนะนำเพิ่มเติม

• การชั่งน้ำหนัก: ควรชั่งน้ำหนักเมล็ดดีในขั้นตอนที่ 4 และ 5 พร้อมกัน เพื่อให้มั่นใจว่าเมล็ดทั้งสองส่วนมีค่าความชื้นใกล้เคียงกัน

• การปรับค่าความชื้น: หากต้องการเปรียบเทียบผลผลิตที่คำนวณได้กับผลผลิตที่วัดจริง ให้วัดค่าความชื้นของเมล็ดดี ($M$) และปรับน้ำหนัก 100 เมล็ด ที่ความชื้น 14 เปอร์เซ็นต์ โดยใช้สูตร:

  $\text{100 grain wt} = \frac{100 - M}{86} \times \frac{w}{f} \times 100$

• การใช้เครื่องนับเมล็ด: หากมีเครื่องนับเมล็ด สามารถนับเมล็ดดีจากกอตัวอย่างทั้งหมดได้โดยตรงโดยไม่จำเป็นต้องแยกสุ่มรวงกลางเหมือนในขั้นตอนที่ 3 และ 4