กอหาย

ในการปลูกข้าวแบบปักดำ กอหาย (Missing hill) หมายถึงจุดที่กล้าข้าวที่ปักดำลงไปตายก่อนจะถึงระยะแก่เก็บเกี่ยว

วิธีการตรวจสอบกอหาย

เมื่อเริ่มการทดลอง นักวิจัยควรควรทรวจสอบกอหายอย่างสม่ำเสมอ:

1. ตรวจสอบทุกพล็อต: เดินตรวจสอบในพื้นที่ทดลอง เพื่อระบุกอที่เกิดขึ้น

2. ตรวจสอบจำนวนต้นต่อกอ: นับจำนวนต้นและหน่อในแต่ละกอเพื่อหาดู้ว่ามีความผิดปกติหรือไม่

3. ตรวจสอบสาเหตุที่เกิด: สังเกตุเหตุที่อาจะนำให้กอหาย

วิธีการจัดการกอหาย

1. การคัดกอหายออกจากการเก็บเกี่ยว

หลักการสำคัญ: ห้ามวัดค่าลักษณะทางผลผลิตจากกอหาย เพราะค่านั้นจะตกใหลวมเป็น “ข้อมูลที่ขาดหาย” ซึ่จะทำให้การวิเคราะห์ที่ได้ไม่ถูกต้อง

วิธีการคำนวณ:

ขั้นตอน	วิธีการ
กอที่ 1	นับจำนวนต้นทั้งหมดและตัดรายว่ากอหายหรือไม่
กอที่ 2	ทำเครื่อนที่วงนดิน และหน่อ ถ้ามีปัญหา
กอที่ 3	ตรวจสอบสาเหตุที่เกิด (เช่น แมลงศัตรูพืช)
กอที่ 4	บันทึกวันเวลาที่ค้นดำทำในสมุดบันทึก

2. การกำหนดกอหาย

กฎของปฏิบัติ: กอหายควรกำหนดได้ 10 วันหลังปลูกภายหลังน้อย ในแปลง จึงหากหายได้ตั้งใหญแล้ว ถือว่าเสิ้งสูญ (missing) แล้ว

วิธีการประเมิน:

1. ถ้ากอหาย < 5% ของพล็อต: ทำการปรับปรุงข้อมูลเป็นไปได้

2. ถ้ากอหาย 5-10% ของพล็อต: ทำการคำนวณความสัดความสำคัญ

3. ถ้ากอหาย 10-20% ของพล็อต: ควรระวัง อย่างและการทดลองให้ลดกอหาย

4. ถ้ากอหาย > 20% ของพล็อต: ต้องมีการทดสอบเปรับปรุงขั้นหา หรือทำการทดลองใหม่

3. การจัดการข้อมูลกอหาย

1. บันทึกวันเวลาที่เก็บเกี่ยว:

• จำนวนต้นที่มีกอหาย
• หน่อปกติแต่ละกอหาย
• วันที่ค้นำ

2. ใช้ตัวแบระบุุกภายกับ:

• Plot number (เช่น หมายเลขพล็อต)
• Block/Replication (เช่น Block 1 Rep 1, Block 2 Rep 2)
• Treatment code (เช่น T1, T2, T3)

ตัวอย่างบันทึกวันเวลา:

วันที่: 15 มกรกษตาน 2026
พล็อต: 1 (Rep 1)
กอที่ 1: กอหาย 1 (T1) - กอหาย 2 (T2) - ตายปกติ - ตายปกติ
กอที่ 2: กอหาย 0 (T1) - กอหาย 0 (T2) - ตายปกติ - ตายปกติ
กอที่ 3: กอหาย 2 (T1) - กอหาย 2 (T2) - ตายปกติ - ตายปกติ

การปรับปรุงข้อมูลกอหายสำหรับการวิเคราะห์

1. การคำนวณจำนวนกอหาย

สูตรที่ใช้ในการวิเคราะห์:

$P = \frac{n_{\text{missing}}}{n_{\text{total}}} \times 100$

เมื่อ:

• $n_{\text{missing}}$ = จำนวนกอหายทั้งหมด
• $n_{\text{total}}$ = จำนวนต้นทั้งหมด + จำนวนต้นตายปกติ

2. การคำนวณจำนวนต้นแที่ปรับ

ข้อแนะนำ: กอหายที่ถูกนับถึงเพื่อการวิเคราะห์จะเพิ่มตัวอย่างในส่วนของคุณเประสำคัญ แต่กอที่ 6 เพื่อให้เพิ่มความแม่นยำในค่าเฉลี่ย

ตัวอย่าง 1:

สมมติว่า ในพล็อต 6 กอ มี:

• กอที่ 1: 20 กอ, กอหาย 2 (10%)
• กอที่ 2: 20 กอ, กอหาย 0 (0%)
• กอที่ 3: 20 กอ, กอหาย 2 (10%)
• กอที่ 4: 18 กอ, กอหาย 1 (5.6%)
• กอที่ 5: 18 กอ, กอหาย 1 (5.6%)
• กอที่ 6: 19 กอ, กอหาย 0 (0%)

คำนวณ:

• จำนวนกอหาย = 2 + 2 + 2 + 1 + 1 = 6
• จำนวนต้น = 20 + 20 + 20 + 18 + 18 = 76
• $P = \frac{6}{76} \times 100 = 7.89\%$

3. การคำนวณกอหายสำหรับการวิเคราะห์

คำเตือน: เมื่อจำนวณอยู่นอยาย 2 พล็อตที่มีความสำคัญกัน เพื่อการทดสอบประสำคัญ ต้องทำซ้ำหลายจำนวนกอหายอยู่ทั่ว ต้น

ถ้ากอหายอยู่ตัวอกอ 2 พล็อต (กลางหนึ่ง): ปละจำนวนต้นของทั้งหมด + ปละจำนวนหนอปกติ = 20 + 20 + 18 + 18 + 19 = 77 แทนไม่รวมถึง

คำนวณ:

• จำนวนกอหาย = 2 + 1 = 3
• จำนวนต้น = 20 + 20 + 18 + 18 + 19 = 77
• $P = \frac{3}{77} \times 100 = 3.90\%$

บทถัดไป: อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับ การปลูกซ่อม ในบทที่ 9 ซึ่งจะอธิบายถึงวิธีการปลูกซ่อมและการจัดการข้อมูล

ผลของกอที่หายไป

การมีกอที่หายไปหมายความว่าไม่ใช่ทุกกอในแปลงที่จะได้รับระยะห่างและการแข่งขันระหว่างต้นพืชที่เท่ากัน ในแปลงทดลอง ต้นข้าวที่อยู่ติดกับจุดที่กอหายไปจะมีลักษณะปรากฏที่ต่างจากกอปกติ (กอที่ล้อมรอบด้วยกอที่มีชีวิต) โดยทั่วไปกอเหล่านี้จะเจริญเติบโตแข็งแรงกว่าและให้ผลผลิตสูงกว่ากอปกติ อย่างไรก็ตาม ระดับการเพิ่มขึ้นของผลผลิตหรือ “การชดเชยผลผลิต” (yield compensation) จะแตกต่างกันไปตามพันธุ์ข้าว ระยะปลูก ระดับความอุดมสมบูรณ์ และฤดูกาลปลูก

ดังนั้น การเกิดกอที่หายไปจึงก่อให้เกิดปัญหาสำคัญ 2 ประการ:

1. จะกำหนดผลผลิตของแปลงที่มีกอหายไปหนึ่งกอหรือมากกว่าได้อย่างไร

2. ควรปฏิบัติกับต้นข้าวที่อยู่ติดกับกอที่หายไปให้เป็นกอปกติในการสุ่มตัวอย่างเพื่อวัดลักษณะทางเกษตรหรือไม่

วิธีจัดการกับกอที่หายไป

หากมีกอหายไป ห้ามวัดผลผลิตเมล็ด องค์ประกอบผลผลิต หรือลักษณะทางเกษตรใด ๆ จาก 4 กอที่อยู่ติดกับกอที่หายไปนั้นโดยตรง

• ให้เก็บเกี่ยวเฉพาะกอที่ล้อมรอบด้วยกอที่มีชีวิตครบถ้วนเท่านั้น

• ปรับน้ำหนักเมล็ดเพื่อให้สอดคล้องกับจำนวนกอที่หายไปเพื่อให้ได้ผลผลิตต่อแปลงที่ถูกต้อง ตัวอย่างเช่น หากเก็บเกี่ยวได้ 95 กอ แทนที่จะเป็น 100 กอ ให้นำน้ำหนักเมล็ดจาก 95 กอนั้นคูณด้วย $100/95$ (หรือ 1.0526) เพื่อให้ได้ผลผลิตของแปลง

การลดจำนวนกอที่หายไป

• ปรับระดับพื้นที่นาให้สม่ำเสมอ: เพื่อให้ระดับน้ำคงที่ ป้องกันการตายจากการจมน้ำหรือขาดน้ำ

• ดูแลต้นกล้าอย่างระมัดระวัง: ขณะถอนกล้าต้องระวังไม่ให้ช้ำหรือเหี่ยว และรักษาความชื้นที่รากไว้เสมอ

• ใช้ต้นกล้าที่แข็งแรงและมีอายุเหมาะสม: ทิ้งต้นกล้าที่อ่อนแอหรือชำรุด โดยทั่วไปควรใช้กล้าอายุ 18-21 วัน

• ใช้คนงานปักดำที่มีความชำนาญ: เพื่อรักษาความลึกของการปักดำให้สม่ำเสมอและไม่ทำต้นกล้าหัก

• ป้องกันศัตรูพืชและโรค: ซึ่งเป็นสาเหตุหลักประการหนึ่งของการเกิดกอหาย

• การปลูกซ่อมกอที่ตาย

เกณฑ์การยอมรับข้อมูล (เกณฑ์ 20%)

หากในแปลงย่อยใดมีจำนวนกอหายมากเกินไป จนทำให้จำนวนกอที่เหลืออยู่ลดลงมากกว่า 20 เปอร์เซ็นต์ ของจำนวนกอทั้งหมดในแปลงปกติ แนะนำว่า ไม่ควรนำข้อมูลจากแปลงนั้นมาวิเคราะห์ และให้ถือว่าเป็น “ข้อมูลสูญหาย” (Missing data) ในทางสถิติแทน