การวัดการระบาดของหนอนกอข้าว

คำนิยาม

การระบาดของหนอนกอข้าวพิจารณาจากการปรากฏของ “ยอดเหี่ยว” (Dead hearts) หรือ “รวงขาว” (White heads) ในพล็อต

• ยอดเหี่ยว (Dead hearts): คือหน่ออ่อนที่กลายเป็นสีน้ำตาลและตายก่อนจะออกรวง บ่งบอกถึงความเสียหายในระยะการเจริญเติบโตทางลำต้น (Vegetative phase)

• ข้าวหัวหงอก (White heads): คือลำต้นที่มีรวงสีขาวตั้งตรง เมล็ดส่วนใหญ่ลีบ บ่งบอกถึงความเสียหายในระยะหลัง โดยปกติจะวัดค่าการระบาดเป็นค่าเปอร์เซ็นต์ (%)

วิธีการวัดและการคำนวณ

1. การนับแบบละเอียดในกอที่พบการระบาด

• นับจำนวนหน่อที่ถูกทำลายและหน่อปกติในทุกกอที่พบการระบาดในพล็อต

• สุ่มเลือกกอปรกติ (ที่ไม่พบการระบาด) มา 10 กอเพื่อสุ่มนับจำนวนกอเฉลี่ย

• คำนวณเปอร์เซ็นต์การระบาด ($P$) ด้วยสูตร:

  $P = \frac{I}{nx + (N-n)y} \times 100$

  โดย:

  • $I$ = จำนวนหน่อรวมที่ถูกทำลายจากทุกกอที่มีปัญหา

  • $x$ = ค่าเฉลี่ยหน่อต่อกอจากกอที่มีปัญหา

  • $y$ = ค่าเฉลี่ยหน่อต่อกอจากกอปรกติ 10 กอที่สุ่มมา

  • $n$ = จำนวนกอทั้งหมดที่พบการระบาด

  • $N$ = จำนวนกอทั้งหมดในพล็อต

2. การวัดโดยใช้การสุ่ม (Sampling infested hills):

• หากไม่มีทรัพยากรเพียงพอที่จะนับทุกกอ ให้เก็บข้อมูลเฉพาะแถวคู่เว้นสองแถว (Every other two rows)

• นับจำนวนหน่อในกอที่พบปัญหาเฉพาะในแถวที่เลือก และคำนวณโดยใช้สูตรข้างต้นโดยให้ $N$ คือจำนวนกอรวมในแถวที่ตรวจเท่านั้น

หมายเหตุ

วิธีการนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการวัดการระบาดของ “บั่ว” (Gall midge) ได้เช่นเดียวกัน

ตัวอย่างการคำนวณเปอร์เซ็นต์การระบาด

สถานการณ์: ในพล็อตข้าวหนึ่ง พบการระบาดจากหนอนกอข้าวในกอ 8 กอ

ข้อมูลที่เก็บรวบ:

• กอที่ 1: 5 หน่อ, 1 หน่อตาย (20%)
• กอที่ 2: 4 หน่อ, 0 หน่อตาย (0%)
• กอที่ 3: 6 หน่อ, 2 หน่อตาย (33.3%)
• กอที่ 4: 3 หน่อ, 1 หน่อตาย (33.3%)
• กอที่ 5: 5 หน่อ, 1 หน่อตาย (20%)
• กอที่ 6: 4 หน่อ, 0 หน่อตาย (0%)
• กอที่ 7: 6 หน่อ, 2 หน่อตาย (33.3%)
• กอที่ 8: 3 หน่อ, 1 หน่อตาย (33.3%)

สุ่มมา 10 กอปกติ: เฉลี่ยหน่อต่อกอ = (8 + 9 + 7 + 7 + 7 + 9 + 8 + 8 + 7 + 7 + 7) / 10 = 7.7 หน่อต่อกอ

คำนวณค่าต่างๆ:

• $I$ = 1 + 0 + 2 + 1 + 1 + 0 + 2 + 1 = 8 หน่อ
• $x$ = 7.7 หน่อต่อกอ
• $nx$ = 8 × 7.7 = 61.6 หน่อ
• $n$ = 8 กอ
• $N-n$ = 2 กอ (สมมติมี 10 กอ)
• $(N-n)y$ = 2 × 7.7 = 15.4 หน่อ
• $nx + (N-n)y$ = 61.6 + 15.4 = 77 หน่อ

คำนวณเปอร์เซ็นต์: $P = \frac{8}{77} \times 100 = \frac{8}{77} \times 100 = 10.39\%$

สรุป: อัตราการระบาดของหนอนกอข้าวในพล็อตนี้คือ 10.4%

คำแนะนำสำหรับการวัดการระบาดของหนอนกอข้าว

1. กำหนดวิธีการสุ่มตัวอย่าง: ต้องกำหนดก่อนเริ่มงานวิจัยว่าจะสุ่มกออย่างไร เช่น ทุกกอหรือสุ่มทุกกอเพียงกอบาง

2. บันทึกข้อมูลอย่างละเอียด: บันทึกจำนวนหน่อทั้งหมด, หน่อตาย, และจำนวนหน่อต่อกอ

3. ตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล: ตรวจสอบว่าผลรวมที่ได้สอดคล้องกับข้อมูลจริง

4. วัดอย่างสม่ำเสมอ: วัดในระยะเวลาที่สอดคล้องทุกพล็อต

บทถัดไป: อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับ การสุ่มตัวอย่างในพล็อต ในบทที่ 16 ซึ่งจะอธิบายถึงหลักการของการสุ่มตัวอย่างในพล็อต