17 การวัดผลผลิต

ผลผลิต (grain yield) หมายถึง น้ำหนักของเมล็ดข้าวที่สะอาดและแห้งซึ่งเก็บเกี่ยวได้จากพื้นที่หนึ่งหน่วย สำหรับข้าว ผลผลิตเมล็ดนิยมระบุในหน่วย กิโลกรัมต่อเฮกตาร์ ($kg/ha$) หรือเมตริกตันต่อเฮกตาร์ ($t/ha$) ที่ความชื้น 14 เปอร์เซ็นต์

17.1 วิธีการวัดผลผลิตเมล็ด

การคัดเลือกพื้นที่: หลังจากตัดพื้นที่ขอบ (border areas) ทั้งสี่ด้านของพล็อตออกแล้ว (อ้างอิงขนาดพื้นที่ขอบในบทที่ 7) ให้เก็บเกี่ยวในพื้นที่ที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่เชื่อถือได้ พื้นที่เก็บเกี่ยวควร ไม่น้อยกว่า 5 ตารางเมตรต่อพล็อต
กระบวนการ: นวดข้าว ทำความสะอาด ตากแห้ง และชั่งน้ำหนักเมล็ดที่เก็บเกี่ยวได้จากแต่ละพล็อตแยกกัน
การวัดความชื้น: ชั่งน้ำหนักเมล็ดทันทีหลังจากการเก็บเกี่ยว และวัดความชื้นเพื่อปรับค่าน้ำหนักที่ความชื้น 14 เปอร์เซ็นต์ โดยใช้สูตร:

น้ำหนักเมล็ดที่ปรับแล้ว = $A \times W$

เมื่อ $A$ คือค่าสัมประสิทธิ์การปรับ คำนวณจากสูตร

$A = \frac{100 - M}{86}$$

โดย $M$ คือค่าความชื้นของเมล็ดเป็นเปอร์เซ็นต์) และ $W$ คือน้ำหนักของเมล็ดที่เก็บเกี่ยวได้

17.2 การจัดการกอหายและต้นปน

กอหาย: หากมีกอหาย ให้คัดกอที่อยู่ติดกับกอหายออกจากการเก็บเกี่ยว (อ้างอิงบทที่ 8)
ต้นปน: หากมีต้นปน ให้คัดต้นปนทั้งหมดออกจากการเก็บเกี่ยว (อ้างอิงบทที่ 13)
การปรับค่าน้ำหนัก: หากจำนวนกอที่หายไป (รวมทั้งกอหายและต้นปน) ไม่เกิน 20 เปอร์เซ็นต์ ของจำนวนกอทั้งหมด ให้คำนวณผลผลิตพล็อตด้วยสูตร:

ผลผลิตต่อพล็อต = $\frac{W}{n} \times N$

เมื่อ $W$ คือน้ำหนักเมล็ดจากกอที่เก็บเกี่ยวได้, $n$ คือจำนวนกอที่เก็บเกี่ยวจริง และ $N$ คือจำนวนกอทั้งหมดในพล็อตปรกติ

หมายเหตุ: หากกอหายเกิน 20 เปอร์เซ็นต์ ไม่ต้องเก็บเกี่ยวพล็อตนั้น และให้ถือเป็น “ข้อมูลที่ขาดหาย” ในการวิเคราะห์

17.3 การจัดการความเสียหายจากศัตรูพืชและโรค

หากมีความเสียหายจากปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้ (เช่น หนู) และความเสียหายนั้นไม่เกิน 20 เปอร์เซ็นต์ ให้คัดพืชที่เสียหายออกและปรับน้ำหนักโดยใช้สูตรข้างต้น หรือใช้เทคนิคความแปรปรวนร่วม (covariance) หากความเสียหายนั้นกระจายตัวสม่ำเสมอ

17.4 ข้อควรระวังในการสุ่มตัวอย่าง

หากมีการสุ่มตัวอย่างที่ต้องทำลายพืช (Destructive sampling) ในระยะการเติบโตก่อนหน้า ต้องตรวจสอบให้มั่นใจว่าพื้นที่เก็บเกี่ยวผลผลิตไม่รวมกอที่อยู่ติดกับพื้นที่ที่ว่างจากการสุ่มตัวอย่างนั้น