8 กอหาย

ในการปลูกข้าวแบบปักดำ กอหาย (Missing hill) หมายถึงจุดที่กล้าข้าวที่ปักดำลงไปตายก่อนจะถึงระยะแก่เก็บเกี่ยว

8.1 ผลของกอที่หายไป

การมีกอที่หายไปหมายความว่าไม่ใช่ทุกกอในแปลงที่จะได้รับระยะห่างและการแข่งขันระหว่างต้นพืชที่เท่ากัน ในแปลงทดลอง ต้นข้าวที่อยู่ติดกับจุดที่กอหายไปจะมีลักษณะปรากฏที่ต่างจากกอปกติ (กอที่ล้อมรอบด้วยกอที่มีชีวิต) โดยทั่วไปกอเหล่านี้จะเจริญเติบโตแข็งแรงกว่าและให้ผลผลิตสูงกว่ากอปกติ อย่างไรก็ตาม ระดับการเพิ่มขึ้นของผลผลิตหรือ “การชดเชยผลผลิต” (yield compensation) จะแตกต่างกันไปตามพันธุ์ข้าว ระยะปลูก ระดับความอุดมสมบูรณ์ และฤดูกาลปลูก

ดังนั้น การเกิดกอที่หายไปจึงก่อให้เกิดปัญหาสำคัญ 2 ประการ:

จะกำหนดผลผลิตของแปลงที่มีกอหายไปหนึ่งกอหรือมากกว่าได้อย่างไร
ควรปฏิบัติกับต้นข้าวที่อยู่ติดกับกอที่หายไปให้เป็นกอปกติในการสุ่มตัวอย่างเพื่อวัดลักษณะทางเกษตรหรือไม่

8.2 วิธีจัดการกับกอที่หายไป

หากมีกอหายไป ห้ามวัดผลผลิตเมล็ด องค์ประกอบผลผลิต หรือลักษณะทางเกษตรใด ๆ จาก 4 กอที่อยู่ติดกับกอที่หายไปนั้นโดยตรง

ให้เก็บเกี่ยวเฉพาะกอที่ล้อมรอบด้วยกอที่มีชีวิตครบถ้วนเท่านั้น
ปรับน้ำหนักเมล็ดเพื่อให้สอดคล้องกับจำนวนกอที่หายไปเพื่อให้ได้ผลผลิตต่อแปลงที่ถูกต้อง ตัวอย่างเช่น หากเก็บเกี่ยวได้ 95 กอ แทนที่จะเป็น 100 กอ ให้นำน้ำหนักเมล็ดจาก 95 กอนั้นคูณด้วย $100/95$ (หรือ 1.0526) เพื่อให้ได้ผลผลิตของแปลง

8.3 การลดจำนวนกอที่หายไป

ปรับระดับพื้นที่นาให้สม่ำเสมอ: เพื่อให้ระดับน้ำคงที่ ป้องกันการตายจากการจมน้ำหรือขาดน้ำ
ดูแลต้นกล้าอย่างระมัดระวัง: ขณะถอนกล้าต้องระวังไม่ให้ช้ำหรือเหี่ยว และรักษาความชื้นที่รากไว้เสมอ
ใช้ต้นกล้าที่แข็งแรงและมีอายุเหมาะสม: ทิ้งต้นกล้าที่อ่อนแอหรือชำรุด โดยทั่วไปควรใช้กล้าอายุ 18-21 วัน
ใช้คนงานปักดำที่มีความชำนาญ: เพื่อรักษาความลึกของการปักดำให้สม่ำเสมอและไม่ทำต้นกล้าหัก
ป้องกันศัตรูพืชและโรค: ซึ่งเป็นสาเหตุหลักประการหนึ่งของการเกิดกอหาย
การปลูกซ่อมกอที่ตาย

8.4 เกณฑ์การยอมรับข้อมูล (เกณฑ์ 20%)

หากในแปลงย่อยใดมีจำนวนกอหายมากเกินไป จนทำให้จำนวนกอที่เหลืออยู่ลดลงมากกว่า 20 เปอร์เซ็นต์ ของจำนวนกอทั้งหมดในแปลงปกติ แนะนำว่า ไม่ควรนำข้อมูลจากแปลงนั้นมาวิเคราะห์ และให้ถือว่าเป็น “ข้อมูลสูญหาย” (Missing data) ในทางสถิติแทน