19 การวัดองค์ประกอบผลผลิต
19.1 องค์ประกอบผลผลิต (yield components) ที่สำคัญ
จำนวนรวง (Panicle number): จำนวนรวงที่โผล่พ้นกาบใบและมีเมล็ดต่อต้นหรือต่อหน่วยพื้นที่เมื่อแก่เต็มที่
จำนวนเมล็ดดีต่อรวง (Number of filled grains per panicle): ค่าเฉลี่ยของเมล็ดที่พัฒนาสมบูรณ์ในหนึ่งรวง
เปอร์เซ็นต์เมล็ดลีบ (Percentage of unfilled grains): สัดส่วนของเมล็ดที่พัฒนาไม่สมบูรณ์หรือเมล็ดที่ไม่มีเนื้อ
น้ำหนักเมล็ด (Grain weight): น้ำหนักของเมล็ดที่พัฒนาสมบูรณ์ โดยทั่วไปรายงานเป็นน้ำหนักต่อ 100 เมล็ด หรือ 1,000 เมล็ด
19.2 ขั้นตอนการวัดองค์ประกอบผลผลิต
การสุ่มตัวอย่าง: สุ่มเลือกหน่วยสุ่มขนาด 2 กอ x 2 กอ จำนวน \(n\) ชุด จากพื้นที่ทดลองในพล็อต (ไม่รวมพื้นที่ขอบ) โดยกอที่เลือกต้องไม่ใช่กอปลูกซ่อมหรือกอที่อยู่ติดกับกอหาย โดยทั่วไปการใช้ \(n=3\) (รวม 12 กอต่อพล็อต) จะให้ความแม่นยำเพียงพอ (อ้างอิงตารางที่ 15)
นับรวงทั้งหมด: นับจำนวนรวงทั้งหมด (\(P\)) จากกอตัวอย่างทั้งหมด
คัดเลือกรวงตัวอย่าง: จากแต่ละกอตัวอย่าง ให้แยก “รวงกลาง” (รวงที่มีความสูงปานกลางเมื่อเทียบกับรวงอื่นในกอนั้น) ออกมา
จัดการรวงกลาง: นวดและรวบรวมเมล็ดจากรวงกลางของทุกกอตัวอย่างเข้าด้วยกัน จากนั้นแยกเมล็ดดีออกจากเมล็ดลีบ (ใช้เครื่องแยกเมล็ด วิธีน้ำเกลือถ่วงจำเพาะ 1.06 หรือแยกด้วยมือ) นับจำนวนเมล็ดดี (\(f\)), เมล็ดลีบ (\(u\)) และชั่งน้ำหนักเมล็ดดี (\(w\))
จัดการรวงที่เหลือ: นวดเมล็ดจากรวงที่เหลือทั้งหมดของกอตัวอย่าง แยกเมล็ดลีบออกมานับจำนวน (\(U\)) และชั่งน้ำหนักเมล็ดดีที่เหลือทั้งหมด (\(W\))
คำนวณค่าต่าง ๆ:
\(\text{No. of panicle/hill} = \frac{P}{4n}\)
\(\text{No. of filled grains/panicle} = \frac{f}{w} \times \frac{W+w}{P}\)
\(\text{Percentage of unfilled grains} = \frac{U+u}{\frac{f(W+w)}{w} + U+u} \times 100\)
\(\text{100 grain wt} = \frac{w}{f} \times 100\)
ข้อแนะนำเพิ่มเติม
การชั่งน้ำหนัก: ควรชั่งน้ำหนักเมล็ดดีในขั้นตอนที่ 4 และ 5 พร้อมกัน เพื่อให้มั่นใจว่าเมล็ดทั้งสองส่วนมีค่าความชื้นใกล้เคียงกัน
การปรับค่าความชื้น: หากต้องการเปรียบเทียบผลผลิตที่คำนวณได้กับผลผลิตที่วัดจริง ให้วัดค่าความชื้นของเมล็ดดี (\(M\)) และปรับน้ำหนัก 100 เมล็ด ที่ความชื้น 14 เปอร์เซ็นต์ โดยใช้สูตร:
\(\text{100 grain wt} = \frac{100 - M}{86} \times \frac{w}{f} \times 100\)
การใช้เครื่องนับเมล็ด: หากมีเครื่องนับเมล็ด สามารถนับเมล็ดดีจากกอตัวอย่างทั้งหมดได้โดยตรงโดยไม่จำเป็นต้องแยกสุ่มรวงกลางเหมือนในขั้นตอนที่ 3 และ 4