21  การวัดการระบาดของหนอนกอข้าว

21.1 คำนิยาม

การระบาดของหนอนกอข้าวพิจารณาจากการปรากฏของ “ยอดเหี่ยว” (Dead hearts) หรือ “รวงขาว” (White heads) ในพล็อต

• ยอดเหี่ยว (Dead hearts): คือหน่ออ่อนที่กลายเป็นสีน้ำตาลและตายก่อนจะออกรวง บ่งบอกถึงความเสียหายในระยะการเจริญเติบโตทางลำต้น (Vegetative phase)

• ข้าวหัวหงอก (White heads): คือลำต้นที่มีรวงสีขาวตั้งตรง เมล็ดส่วนใหญ่ลีบ บ่งบอกถึงความเสียหายในระยะหลัง โดยปกติจะวัดค่าการระบาดเป็นค่าเปอร์เซ็นต์ (%)

21.2 วิธีการวัดและการคำนวณ

1. การนับแบบละเอียดในกอที่พบการระบาด

• นับจำนวนหน่อที่ถูกทำลายและหน่อปกติในทุกกอที่พบการระบาดในพล็อต

• สุ่มเลือกกอปรกติ (ที่ไม่พบการระบาด) มา 10 กอเพื่อสุ่มนับจำนวนกอเฉลี่ย

• คำนวณเปอร์เซ็นต์การระบาด (\(P\)) ด้วยสูตร:

  \(P = \frac{I}{nx + (N-n)y} \times 100\)

  โดย:

  • \(I\) = จำนวนหน่อรวมที่ถูกทำลายจากทุกกอที่มีปัญหา

  • \(x\) = ค่าเฉลี่ยหน่อต่อกอจากกอที่มีปัญหา

  • \(y\) = ค่าเฉลี่ยหน่อต่อกอจากกอปรกติ 10 กอที่สุ่มมา

  • \(n\) = จำนวนกอทั้งหมดที่พบการระบาด

  • \(N\) = จำนวนกอทั้งหมดในพล็อต

2. การวัดโดยใช้การสุ่ม (Sampling infested hills):

• หากไม่มีทรัพยากรเพียงพอที่จะนับทุกกอ ให้เก็บข้อมูลเฉพาะแถวคู่เว้นสองแถว (Every other two rows)

• นับจำนวนหน่อในกอที่พบปัญหาเฉพาะในแถวที่เลือก และคำนวณโดยใช้สูตรข้างต้นโดยให้ \(N\) คือจำนวนกอรวมในแถวที่ตรวจเท่านั้น

หมายเหตุ

วิธีการนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการวัดการระบาดของ “บั่ว” (Gall midge) ได้เช่นเดียวกัน